Data aktualizacji: 18.10.2026 r. | Stan prawny na: październik 2026 r. | Autor: CEDEGO

Spis treści

Postępowanie na wypadek pożaru, klęski żywiołowej i innego miejscowego zagrożenia.
Kolejność działań po zauważeniu pożaru.
Kto kieruje działaniem ratowniczym.
Obowiązki pracodawcy.
Ewakuacja ludzi.
Ewakuacja mienia.
Klasy pożarów i dobór gaśnicy.
Gaśnice i hydranty wewnętrzne.
Prace niebezpieczne pożarowo.
Wielkość pożaru.
Klęska żywiołowa i inne miejscowe zagrożenia.
Najczęstsze pytania.
Podstawa prawna.
Szkolenia przeciwpożarowe i ewakuacyjne w CEDEGO.

Postępowanie na wypadek pożaru, klęski żywiołowej i innego miejscowego zagrożenia

Ustalenie sposobów postępowania na wypadek pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia należy do podstawowych obowiązków właściciela, zarządcy i użytkownika obiektu i wynika wprost z ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. W praktyce zakładu pracy oznacza to sprawny system alarmowania, przećwiczoną ewakuację oraz wyposażenie dostosowane do rzeczywistych zagrożeń.

Kolejność działań po zauważeniu pożaru

Najważniejsza zasada brzmi: życie ludzkie ma bezwzględne pierwszeństwo przed mieniem. Gaszenie podejmuje się wyłącznie w zarodku i tylko wtedy, gdy nie zagraża to życiu osoby gaszącej. Jeżeli pożar wykracza poza początkową fazę, obowiązuje wycofanie się i ewakuacja.

Krok 1. Zaalarmowanie osób przebywających w obiekcie

Należy ostrzec wszystkie osoby w strefie zagrożenia – pracowników, klientów, podwykonawców – sygnałem alarmowym lub komunikatem głosowym. Komunikat powinien być krótki, jednoznaczny i wskazywać kierunek wyjścia.

Krok 2. Wezwanie służb ratowniczych

Zgłoszenia dokonuje się pod numerem alarmowym 112 i tego numeru uczy się w szkoleniach BHP jako podstawowego. Numer 998 nadal działa, jednak zgłoszenia kierowane są – tak jak z numeru 112 – do Centrów Powiadamiania Ratunkowego. Przy zgłoszeniu należy podać:

dokładny adres i nazwę obiektu,
co się pali i na którym poziomie,
czy są osoby zagrożone lub poszkodowane,
imię i nazwisko zgłaszającego oraz numer telefonu,
odpowiedzi na pytania dyżurnego – rozmowę kończy dyżurny.

W razie potrzeby wzywa się także pogotowie gazowe (992) lub pogotowie energetyczne (991).

Krok 3. Ewakuacja i pomoc osobom zagrożonym

Równolegle z alarmowaniem rozpoczyna się ewakuację oraz pomoc osobom, które nie są w stanie opuścić strefy zagrożenia samodzielnie. To działanie ma pierwszeństwo przed gaszeniem.

Krok 4. Gaszenie w zarodku

Dopiero gdy ewakuacja jest zapewniona, a pożar pozostaje w fazie początkowej, można podjąć gaszenie podręcznym sprzętem gaśniczym. Warunkiem jest zapewniona droga odwrotu, właściwy środek gaśniczy i brak zadymienia.

Krok 5. Zbiórka i przekazanie informacji

Po opuszczeniu obiektu sprawdza się stan osobowy w miejscu zbiórki, nie wraca do budynku i przekazuje przybyłym służbom informacje o osobach pozostających wewnątrz, substancjach niebezpiecznych i drogach dojazdu.

Kto kieruje działaniem ratowniczym

Do czasu przybycia jednostek ochrony przeciwpożarowej działaniami kieruje właściciel, zarządca lub osoba przez niego wyznaczona. Po przybyciu Państwowej Straży Pożarnej kierujący działaniem ratowniczym przejmuje kierowanie z mocy prawa, na podstawie art. 25 ustawy o ochronie przeciwpożarowej – nie jest to przekazanie uprawnień ani czynność wymagająca zgody właściciela. Rolą osób z zakładu staje się wsparcie informacyjne i wykonywanie poleceń kierującego.

Obowiązki pracodawcy

Wyznaczenie pracowników – art. 209¹ Kodeksu pracy

To najważniejszy przepis dla pracodawcy w tym obszarze. Zgodnie z art. 209¹ Kodeksu pracy pracodawca jest obowiązany wyznaczyć pracowników do wykonywania działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji. Wyznaczenie jest imienne, a liczba tych osób, ich przeszkolenie i wyposażenie muszą odpowiadać rodzajowi i poziomowi występujących zagrożeń oraz liczbie zatrudnionych. Obowiązek ten jest odrębny od wyznaczenia osób do udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej, a punktem wyjścia do ustalenia liczby i zadań tych osób powinna być ocena ryzyka zawodowego.

Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego

Obowiązek jej opracowania i wdrożenia dotyczy obiektów lub ich części stanowiących odrębne strefy pożarowe – użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego, produkcyjnych, magazynowych i inwentarskich – przy spełnieniu kryteriów kubatury, powierzchni lub występowania stref zagrożenia wybuchem, określonych w rozporządzeniu MSWiA z dnia 7 czerwca 2010 r. Instrukcja zawiera m.in. warunki ochrony przeciwpożarowej, wyposażenie w urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice, sposoby postępowania na wypadek pożaru, zasady ewakuacji, zadania osób wyznaczonych oraz plany obiektu. Podlega aktualizacji co najmniej raz na 2 lata, a także po zmianach sposobu użytkowania lub procesu technologicznego.

Praktyczne sprawdzenie organizacji i warunków ewakuacji

Zgodnie z § 17 rozporządzenia MSWiA z dnia 7 czerwca 2010 r. właściciel lub zarządca obiektu przeznaczonego dla ponad 50 osób będących jego stałymi użytkownikami ma obowiązek przeprowadzać praktyczne sprawdzenie organizacji oraz warunków ewakuacji całego obiektu co najmniej raz na 2 lata. W obiektach, w których cyklicznie zmienia się jednorazowo grupa powyżej 50 użytkowników – na przykład w szkołach czy obiektach szkoleniowych – sprawdzenie przeprowadza się co roku, w pierwszych miesiącach użytkowania przez nowych użytkowników. O terminie należy powiadomić właściwego komendanta powiatowego (miejskiego) PSP nie później niż na 7 dni przed planowanym terminem.

Ewakuacja ludzi

Warunki ewakuacji zapewnia się już na etapie projektowania i eksploatacji obiektu: odpowiednia liczba i szerokość wyjść, dopuszczalne długości przejść i dojść ewakuacyjnych, wydzielenie dróg ewakuacyjnych, zabezpieczenie przed zadymieniem, oświetlenie awaryjne oraz dźwiękowy system ostrzegawczy tam, gdzie jest wymagany. Oznakowanie musi być czytelne i zgodne z aktualnymi wzorami – szerzej w artykule o nowych znakach bezpieczeństwa. W czasie ewakuacji zabronione jest wywoływanie paniki, przechodzenie w kierunku przeciwnym do kierunku ewakuacji oraz zatrzymywanie się i tamowanie ruchu.

Jak przeciwdziałać panice

Zalecenie „nie dopuszczać do paniki” działa tylko wtedy, gdy stoją za nim konkretne rozwiązania:

komunikaty głosowe zamiast samego sygnału – krótkie, spokojne, powtarzane;
widoczne osoby wyznaczone, kierujące ewakuacją na poszczególnych kondygnacjach;
drożne, oznakowane drogi ewakuacyjne i znane wszystkim miejsce zbiórki;
regularne ćwiczenia, dzięki którym zachowanie jest odruchem;
kontrolowanie strumienia ludzi przy wyjściach i niedopuszczanie do zatorów.

Ewakuacja osób z niepełnosprawnościami

Dla osób o ograniczonej zdolności poruszania się przewiduje się krzesła lub maty ewakuacyjne, wyznaczone miejsca oczekiwania na pomoc w przestrzeniach chronionych, łączność z osobą kierującą ewakuacją oraz imienne przypisanie asystentów ewakuacji. Zasady te opisuje się w instrukcji bezpieczeństwa pożarowego i sprawdza podczas próbnej ewakuacji.

Ewakuacja mienia

Ewakuację mienia podejmuje się wyłącznie wtedy, gdy nie zagraża to życiu i zdrowiu, i zawsze po zakończeniu ewakuacji ludzi. Kierujący działaniami wskazuje pomieszczenia, z których mienie wynosi się w pierwszej kolejności: objęte pożarem, sąsiadujące z nimi w pionie i w poziomie oraz położone poniżej, narażone na zalanie w czasie akcji gaśniczej. Działania nie mogą utrudniać pracy służb.

Klasy pożarów i dobór gaśnicy

Podział pożarów według rodzaju palącego się materiału określa norma PN-EN 2. W 2026 r. do klasyfikacji międzynarodowej dodano nową grupę – klasę L.

Klasa	Rodzaj pożaru	Typowe środki gaśnicze
A	ciała stałe pochodzenia organicznego – drewno, papier, tkaniny, tworzywa	woda, piana, proszek ABC
B	ciecze palne i substancje topiące się – benzyna, oleje, lakiery, alkohole	piana, proszek ABC/BC, dwutlenek węgla
C	gazy palne – propan-butan, metan, acetylen	proszek ABC/BC, dwutlenek węgla
D	metale – magnez, sód, potas, lit metaliczny	wyłącznie proszki specjalne klasy D
F	tłuszcze i oleje jadalne w urządzeniach kuchennych	gaśnice klasy F ze środkiem zmydlającym
L	ogniwa i baterie litowo-jonowe (bez litu metalicznego)	chłodzenie dużą ilością wody lub środkami o wysokiej zdolności odbioru ciepła

Gaśnice oznacza się literami klas, do których są przeznaczone. Dobór musi odpowiadać materiałom faktycznie występującym w strefie.

Klasa L – ogniwa i baterie litowo-jonowe

Klasę L wprowadza norma ISO 3941:2026, opublikowana w 2026 r. Obejmuje pożary ogniw i baterii litowo-jonowych, w których nie występuje lit metaliczny – te pozostają w klasie D. Dotąd kwalifikowano je często jako klasę B, ze względu na elektrolit, co nie odpowiadało ich rzeczywistemu przebiegowi. Ich specyfiką jest niekontrolowane rozbieganie termiczne (thermal runaway): reakcja podtrzymuje się sama, a duszenie płomienia nie usuwa przyczyny. Skuteczne jest chłodzenie dużą ilością wody, prowadzone długo; uszkodzone ogniwa mogą ulec ponownemu zapłonowi nawet po kilkudziesięciu godzinach, dlatego miejsce zdarzenia wymaga dozoru, a sprzęt – odseparowania.

Istotne zastrzeżenie: norma określa klasyfikację, ale nie definiuje metody badania gaśnic dla klasy L. Nie istnieje jeszcze europejski odpowiednik badań według EN 3 dla tej grupy, a producenci stosują różne protokoły badawcze. Deklaracje o „gaśnicach do klasy L” należy więc czytać ostrożnie i pytać dostawcę o wyniki badań oraz zastosowaną metodykę. Na październik 2026 r. nie udało się potwierdzić wprowadzenia ISO 3941:2026 do zbioru Polskich Norm – w krajowej praktyce obowiązuje nadal podział według PN-EN 2.

Czego nie wolno gasić wodą

urządzeń i instalacji pod napięciem – ryzyko porażenia prądem; należy najpierw wyłączyć zasilanie albo użyć gaśnicy przeznaczonej do gaszenia urządzeń elektrycznych;
tłuszczów i olejów jadalnych (klasa F) – woda gwałtownie odparowuje i powoduje wyrzut palącego się tłuszczu;
metali (klasa D) – reakcja z wodą prowadzi do wydzielania wodoru i wybuchu;
w przypadku klasy L podejście jest odrębne: woda stosowana jest jako czynnik chłodzący, w dużej ilości i z zachowaniem zasad bezpieczeństwa elektrycznego.

Gaśnice i hydranty wewnętrzne

Przyjmuje się, że na każde 100 m² powierzchni strefy pożarowej przypada co najmniej 2 kg (lub 2 dm³) środka gaśniczego zawartego w gaśnicach. Gaśnice umieszcza się w miejscach widocznych i łatwo dostępnych, przy wyjściach i na drogach komunikacji ogólnej, w sposób zapewniający:

dostęp o szerokości co najmniej 1 m,
drogę dojścia do gaśnicy nie dłuższą niż 30 m,
ochronę przed uszkodzeniem mechanicznym i źródłami ciepła.

Gaśnice i urządzenia przeciwpożarowe podlegają przeglądom oraz konserwacji w terminach wskazanych przez producenta, nie rzadziej niż raz w roku. Hydranty wewnętrzne wymagają przeglądu co najmniej raz w roku, a węże hydrantowe – próby ciśnieniowej na maksymalne ciśnienie robocze co 5 lat. Dokumentacja przeglądów jest jednym z pierwszych dokumentów sprawdzanych podczas czynności kontrolno-rozpoznawczych PSP.

Prace niebezpieczne pożarowo

Spawanie, cięcie, zgrzewanie i podgrzewanie substancji poza miejscami do tego wyznaczonymi wymagają odrębnej procedury: oceny zagrożenia, pisemnego zezwolenia, zabezpieczenia miejsca pracy przed rozprzestrzenianiem iskier, przygotowania sprzętu gaśniczego i przeszkolenia wykonawców. Po zakończeniu prac obowiązuje kontrola miejsca pracy i stref sąsiednich przez co najmniej 8 godzin – znaczna część pożarów powstaje właśnie wtedy, od tlącego się materiału.

Wielkość pożaru

W statystyce i praktyce operacyjnej pożary dzieli się według powierzchni objętej ogniem:

mały – do 70 m²,
średni – 71–300 m²,
duży – 301–1000 m²,
bardzo duży – powyżej 1000 m².

Podział ten ma charakter pomocniczy – służy klasyfikowaniu zdarzeń i planowaniu sił oraz środków, a nie podejmowaniu decyzji na miejscu zdarzenia.

Klęska żywiołowa i inne miejscowe zagrożenia

Innym miejscowym zagrożeniem jest zdarzenie niebędące pożarem ani klęską żywiołową, stwarzające zagrożenie dla życia, zdrowia, mienia lub środowiska – na przykład wyciek substancji niebezpiecznej, awaria instalacji, skutki wichury czy podtopienie.

Stan klęski żywiołowej i zasady działania organów władzy w tym okresie reguluje ustawa z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej. Dla zakładu pracy praktyczne znaczenie mają procedury powiadamiania i ostrzegania pracowników, zasady wstrzymania pracy i ewakuacji, zabezpieczenie instalacji i substancji niebezpiecznych oraz współpraca z organami zarządzania kryzysowego. Scenariusze te warto ująć w instrukcji bezpieczeństwa pożarowego i przećwiczyć razem z ewakuacją pożarową.

Najczęstsze pytania

Czy pracodawca musi wyznaczyć pracowników do zwalczania pożarów i ewakuacji?

Tak. Obowiązek wynika z art. 209¹ Kodeksu pracy, dotyczy każdego pracodawcy niezależnie od wielkości zakładu, a wyznaczenie powinno być imienne.

Pod jaki numer dzwonić – 112 czy 998?

Podstawowym numerem alarmowym jest 112 i tego numeru uczy się w szkoleniach BHP. Numer 998 nadal funkcjonuje, a zgłoszenia trafiają do Centrów Powiadamiania Ratunkowego.

Jak często przeprowadza się próbną ewakuację?

Co najmniej raz na 2 lata w obiektach dla ponad 50 stałych użytkowników, a przy cyklicznie zmieniającej się grupie powyżej 50 osób – raz w roku. Komendanta powiatowego (miejskiego) PSP zawiadamia się nie później niż na 7 dni przed terminem.

Czy wolno gasić wodą płonący akumulator litowo-jonowy?

Woda stosowana jest tu przede wszystkim jako czynnik chłodzący i w dużej ilości, ponieważ celem jest zatrzymanie rozbiegania termicznego. Warunkiem jest odłączenie zasilania i zachowanie zasad bezpieczeństwa elektrycznego. Po ugaszeniu ogniwo może ulec ponownemu zapłonowi, dlatego wymaga dozoru i odseparowania.

Czy istnieją gaśnice przebadane dla klasy L?

Norma ISO 3941:2026 wprowadza klasyfikację, lecz nie określa metody badania gaśnic dla tej klasy, a europejski odpowiednik badań EN 3 jeszcze nie powstał. Oznaczenia handlowe „do klasy L” nie mają więc jednolitej podstawy badawczej – przed zakupem warto poprosić dostawcę o raport z badań i opis metodyki.

Podstawa prawna

Szkolenia przeciwpożarowe i ewakuacyjne w CEDEGO

CEDEGO – Niepubliczne Centrum Kształcenia Ustawicznego w Łodzi – prowadzi szkolenia BHP obejmujące zasady ochrony przeciwpożarowej, postępowanie na wypadek pożaru oraz zadania pracowników wyznaczonych na podstawie art. 209¹ Kodeksu pracy. W ramach doradztwa i outsourcingu BHP opracowywane są instrukcje bezpieczeństwa pożarowego, organizowane praktyczne sprawdzenia warunków ewakuacji oraz weryfikowany dobór podręcznego sprzętu gaśniczego. Odrębnym blokiem jest szkolenie z pierwszej pomocy przedmedycznej, uzupełnione informacjami o wyposażeniu apteczki pierwszej pomocy. Ośrodek działa w oparciu o system zarządzania jakością zgodny z ISO 9001.

Kontakt: tel. 42 652 03 34, 515 099 059, e-mail: szkolenia@cedego.pl.

Autor: CEDEGO | Data pierwszej publikacji: 23.08.2013 r. | Data aktualizacji: 18.10.2026 r.

← Powrót do Czytelni

Sposoby postępowania na wypadek powstania pożaru, klęski żywiołowej i innego miejscowego zagrożenia