Data aktualizacji: 18.10.2026 r. | Stan prawny na: październik 2026 r. | Autor: CEDEGO

Oświetlenie miejsca pracy nie jest czynnikiem szkodliwym w rozumieniu przepisów o najwyższych dopuszczalnych stężeniach i natężeniach – inaczej niż promieniowanie optyczne, dla którego wartości NDN ustalono. Światło widzialne na stanowisku pracy zalicza się do czynników uciążliwych, więc nie podlega obowiązkowym badaniom i pomiarom czynników szkodliwych. Nie oznacza to jednak, że jest sprawą drugorzędną: rodzi konkretne i egzekwowane obowiązki – zapewnienia światła dziennego, utrzymania natężenia oświetlenia elektrycznego zgodnego z Polskimi Normami, ochrony przed olśnieniem oraz oświetlenia awaryjnego tam, gdzie nagła ciemność groziłaby wypadkiem. Niewłaściwe oświetlenie jest też zagrożeniem, które trzeba zidentyfikować w ocenie ryzyka zawodowego.

Spis treści

Jak niewłaściwe oświetlenie działa na pracownika.
Rodzaje oświetlenia w zakładzie pracy.
Wymagane natężenie oświetlenia – PN-EN 12464-1:2022-01.
Stanowiska z monitorami ekranowymi po zmianach z 17 listopada 2023 r.
Trzy zagrożenia: niedoświetlenie, olśnienie, tętnienie.
Oświetlenie LED – na co zwrócić uwagę.
Pomiary natężenia oświetlenia – kto, kiedy i na jakich zasadach.
Światło dzienne, praca zmianowa i rytm dobowy.
Najczęstsze pytania.
Podstawa prawna i normy.
Oświetlenie stanowisk pracy w CEDEGO.

Jak niewłaściwe oświetlenie działa na pracownika

Skutki złego oświetlenia narastają powoli i rzadko bywają wiązane z ich przyczyną. Najpierw pojawia się zmęczenie wzroku: pieczenie i łzawienie oczu, zaczerwienienie powiek i spojówek, bóle głowy. Przy dłuższej ekspozycji pogarsza się ostrość widzenia, wrażliwość na kontrast i szybkość spostrzegania. Nie są to choroby zawodowe – wykaz chorób zawodowych nie obejmuje dolegliwości wywołanych samym niedoświetleniem – ale realnie obniżają sprawność pracy. Rośnie przy tym liczba błędów i poprawek, spada tempo pracy i zwiększa się wypadkowość: nierozpoznana przeszkoda na drodze transportowej, niedostrzeżona krawędź stopnia, nieodczytana etykieta substancji chemicznej. Światło migoczące lub rozmieszczone nierównomiernie podnosi ponadto poziom rozdrażnienia i zmęczenia psychicznego.

Rodzaje oświetlenia w zakładzie pracy

Ze względu na funkcję wyróżnia się trzy rozwiązania oświetlenia użytkowego:

oświetlenie ogólne – jednolite warunki widzenia w całym pomieszczeniu, niezależnie od rozmieszczenia stanowisk;
oświetlenie miejscowe – doświetlenie konkretnego pola zadania wzrokowego, sterowane niezależnie od ogólnego;
oświetlenie złożone – połączenie obu, stosowane tam, gdzie w jednym pomieszczeniu wykonywane są zadania o różnym stopniu trudności wzrokowej. Oświetlenie miejscowe nigdy nie zastępuje ogólnego: samo doświetlenie blatu przy ciemnym otoczeniu tworzy nadmierne kontrasty luminancji.

Druga klasyfikacja dotyczy zaniku zasilania. Oświetlenie awaryjne jest pojęciem nadrzędnym: obejmuje oświetlenie ewakuacyjne – dróg ewakuacyjnych, stref otwartych zapobiegających panice i stref wysokiego ryzyka – oraz oświetlenie zapasowe, pozwalające dokończyć lub bezpiecznie przerwać czynności. Potoczne „oświetlenie bezpieczeństwa” odnosi się do tej jego części, która chroni osoby wykonujące pracę potencjalnie niebezpieczną. Wymagania określa PN-EN 1838: co najmniej 1 lx w osi drogi ewakuacyjnej, 0,5 lx w strefie otwartej, 5 lx przy sprzęcie przeciwpożarowym, przyciskach alarmowych i punktach pierwszej pomocy, a w strefach wysokiego ryzyka 10% natężenia eksploatacyjnego zadania, nie mniej niż 15 lx. Instalacje te buduje się dziś na źródłach LED – zalecenie stosowania do nich wyłącznie żarówek jest nieaktualne.

Wymagane natężenie oświetlenia – PN-EN 12464-1:2022-01

Podstawą doboru oświetlenia wnętrz jest norma PN-EN 12464-1:2022-01 „Światło i oświetlenie – Oświetlenie miejsc pracy – Część 1: Miejsca pracy we wnętrzach”. Operuje natężeniem eksploatacyjnym Ēm – wartością, poniżej której średnie natężenie w polu zadania nie powinno spaść przez cały okres użytkowania instalacji, a nie wartością początkową dla nowych opraw. Stanowisko opisują trzy strefy: pole zadania, otoczenie bezpośrednie i tło, przy czym otoczenie doświetla się w relacji do zadania (dla 500 lx – co najmniej 300 lx, dla 300 lx – co najmniej 200 lx). Norma określa też równomierność U₀ (dla typowych zadań biurowych 0,60 w polu zadania), wskaźnik oceny olśnienia UGR, wskaźnik oddawania barw Ra oraz natężenie walcowe. W pomieszczeniach stale zajmowanych przez ludzi natężenie nie powinno być niższe niż 200 lx.

Wymaganie tabelaryczne nie jest sztywne: wartość podnosi się o jeden stopień skali (…, 300, 500, 750, 1000 lx), gdy praca wzrokowa jest krytyczna dla bezpieczeństwa, skutki błędu są kosztowne, szczegóły zadania są nietypowo małe lub mało kontrastowe, zadanie trwa nietypowo długo albo sprawność wzrokowa pracownika jest obniżona. Poniższa tabela podaje wartości orientacyjne – rozstrzyga wiersz normy odpowiadający konkretnemu zadaniu.

Stanowisko / pomieszczenie	Ēm [lx]	UGR	Ra
biuro – pisanie, czytanie, praca z monitorem ekranowym	500	≤ 19	≥ 80
recepcja, sala konferencyjna	300–500	≤ 19–22	≥ 80
hala produkcyjna – obróbka zgrubna i średnio dokładna	300	≤ 22–25	≥ 60–80
warsztat – prace ślusarskie i montażowe dokładne	500–750	≤ 19–22	≥ 80
kontrola jakości, ocena i porównywanie barw	1000	≤ 16–19	≥ 90
magazyn – składowanie bez stałej obsługi	100	≤ 25	≥ 60
magazyn – regały obsługiwane stale, strefa kompletacji	200	≤ 22	≥ 60
korytarz, ciąg komunikacyjny	100	≤ 28	≥ 40
klatka schodowa	100	≤ 25	≥ 40
pomieszczenia socjalne – jadalnia, szatnia, umywalnia	200	≤ 22–25	≥ 80

Stanowiska z monitorami ekranowymi po zmianach z 17 listopada 2023 r.

Rozporządzenie w sprawie BHP na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe znowelizowano rozporządzeniem z 18 października 2023 r. (Dz. U. 2023 poz. 2367), które weszło w życie 17 listopada 2023 r., z terminem dostosowania stanowisk istniejących do 17 maja 2024 r.; jednolity tekst ogłoszono w Dz. U. z 2025 r. poz. 58. Wymaganiami objęto także laptopy i tablety używane co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy. W części dotyczącej oświetlenia wymagania pozostały jakościowe: ma ono zapewniać komfort pracy wzrokowej, a luminancja i kontrast między ekranem a otoczeniem muszą być właściwie dobrane. Olśnienie i odbicia eliminuje się przez usytuowanie stanowiska względem okien i opraw, rolety o regulowanej przepuszczalności oraz oprawy o ograniczonej luminancji. Linia patrzenia powinna być równoległa do okna i do rzędów opraw; ekran nie powinien stać tyłem ani przodem do okna.

Okulary korygujące wzrok

Pracodawca zapewnia okulary albo szkła kontaktowe korygujące wzrok, jeżeli wyniki badań okulistycznych wykażą potrzebę ich stosowania przy monitorze. Obowiązek dotyczy pracowników użytkujących monitor co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy. Podstawą jest zalecenie lekarza wydane podczas badań profilaktycznych, a nie wniosek samego pracownika.

Trzy zagrożenia: niedoświetlenie, olśnienie, tętnienie

Niedoświetlenie

Najczęstsza nieprawidłowość. Wynika z błędnego projektu, zmiany przeznaczenia pomieszczenia, przestawienia stanowisk, zabrudzenia opraw i okien albo degradacji strumienia źródeł. Przeciwdziałanie to doświetlenie miejscowe sterowane niezależnie, wymiana opraw oraz harmonogram czyszczenia i konserwacji – bez niego natężenie eksploatacyjne spada poniżej wartości projektowej.

Olśnienie

Objawia się uczuciem irytacji, niewygody lub bólu i wynika z nadmiernej luminancji w polu widzenia albo jej nierównomiernego rozkładu. Rozróżnia się olśnienie bezpośrednie – od opraw i okien – oraz odbiciowe, powstające na powierzchniach lśniących, w tym na ekranach. Miarą olśnienia przykrego jest UGR; im niższa wartość graniczna w tabeli normy, tym ostrzejsze wymaganie. Ograniczenie uzyskuje się przez oprawy o odpowiednim kącie ochronnym, ich wyższe zawieszenie, usunięcie z pola widzenia powierzchni lustrzanych i matowe wykończenie blatów.

Tętnienie strumienia i efekt stroboskopowy

Tętnienie to okresowa zmiana strumienia świetlnego powiązana z częstotliwością zasilania. Przy maszynach z częściami wirującymi wywołuje efekt stroboskopowy – pozorny bezruch lub odwrócenie kierunku obrotu – bywający bezpośrednią przyczyną wypadków. Historycznie problem dotyczył źródeł wyładowczych na statecznikach magnetycznych; dziś występuje przede wszystkim w oprawach LED z tanimi zasilaczami o dużym współczynniku tętnienia. Zjawisko opisują wskaźniki PstLM (postrzegane migotanie) i SVM (widoczność efektu stroboskopowego). Środki techniczne to zasilanie sąsiednich opraw z różnych faz, układy antystroboskopowe i zasilacze o niskim tętnieniu.

Oświetlenie LED – na co zwrócić uwagę

Tradycyjne żarówki wycofano z obrotu w Unii Europejskiej przepisami ekoprojektu, a technologia LED zdominowała instalacje w zakładach pracy. Przy doborze opraw istotne jest pięć kwestii:

jakość zasilacza – decyduje o tętnieniu, trwałości i współpracy ze ściemnianiem; to element najczęściej ulegający awarii;
migotanie – deklarowane wartości PstLM i SVM; przy maszynach wirujących ważniejsze niż sama liczba lumenów;
temperatura barwowa – 3000 K to barwa ciepła, 4000 K neutralna, 5000–6500 K chłodna; w biurach i halach typowo dobiera się 4000 K;
wskaźnik oddawania barw Ra – minimum wynika z tabeli normy: przy ocenie barw Ra ≥ 90, przy pracy biurowej Ra ≥ 80;
degradacja strumienia – deklaracja typu L80B10 mówi, jaka część opraw po ilu godzinach zachowa co najmniej 80% strumienia początkowego; przesądza o utrzymaniu Ēm.

Pomiary natężenia oświetlenia – kto, kiedy i na jakich zasadach

Ponieważ oświetlenie jest czynnikiem uciążliwym, nie obejmuje go rozporządzenie o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. Wynikają z tego dwie konsekwencje. Po pierwsze, żaden przepis nie wyznacza częstotliwości pomiarów ani nie nakazuje zlecania ich laboratorium akredytowanemu – formalnie pomiar może wykonać przygotowana osoba dysponująca luksomierzem z ważnym świadectwem wzorcowania. Po drugie, to pracodawca odpowiada za wykazanie, że warunki pracy są prawidłowe.

W praktyce akredytacja Polskiego Centrum Akredytacji jest przyjętym kryterium wiarygodności wyniku i warto jej wymagać, szczególnie gdy protokół ma posłużyć w postępowaniu powypadkowym, sporze z pracownikiem lub odbiorze inwestycji. Zlecając pomiar, należy sprawdzić zakres akredytacji laboratorium, aktualność wzorcowania luksomierza oraz metodykę odniesioną do PN-EN 12464-1:2022-01. Pomiary wykonuje się po zmroku, przy wyeliminowanym udziale światła dziennego, po stabilizacji źródeł, w punktach siatki obejmującej pole zadania i otoczenie bezpośrednie. Są konieczne przy uruchamianiu stanowisk i po modernizacji instalacji, a ponadto po zmianie organizacji stanowisk lub przeznaczenia pomieszczenia. Wyniki dokumentuje się protokołem zawierającym identyfikację stanowiska, schemat punktów pomiarowych, dane przyrządu, wartości zmierzone i wymagane oraz ocenę zgodności; protokół wiąże się z oceną ryzyka zawodowego, a niezgodności ujmuje w planie działań korygujących.

Światło dzienne, praca zmianowa i rytm dobowy

W pomieszczeniach stałej pracy, czyli takich, w których ten sam pracownik przebywa łącznie ponad 4 godziny na dobę, należy zapewnić oświetlenie dzienne. Stosunek powierzchni okien liczonej w świetle ościeżnic do powierzchni podłogi powinien wynosić co najmniej 1:8. Jeżeli ze względu na technologię produkcji jest to niemożliwe lub niewskazane, zastosowanie wyłącznie oświetlenia elektrycznego wymaga zgody państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego, wydanej w porozumieniu z okręgowym inspektorem pracy. Szyby, świetliki i oprawy należy utrzymywać w czystości – zabrudzenie potrafi obniżyć natężenie o kilkadziesiąt procent.

Światło reguluje rytm okołodobowy, dlatego przy pracy zmianowej i nocnej jego rola wykracza poza samo widzenie. Chłodne, intensywne światło w porze nocnej ułatwia utrzymanie czujności, ale opóźnia zasypianie po zmianie; zbyt słabe sprzyja mikrosnom i błędom. W ruchu ciągłym stosuje się sterowanie natężeniem i temperaturą barwową zależnie od pory zmiany. Zagadnienie to należy uwzględnić w ocenie ryzyka dla stanowisk zmianowych.

Najczęstsze pytania

Czy złe oświetlenie jest czynnikiem szkodliwym czy uciążliwym?

Uciążliwym. Dla światła widzialnego nie ustalono wartości NDS ani NDN, więc nie podlega ono obowiązkowym badaniom i pomiarom czynników szkodliwych. Czynnikiem szkodliwym, dla którego określono wartości NDN, jest natomiast promieniowanie optyczne – nadfiolet, podczerwień i promieniowanie laserowe.

Jak często trzeba mierzyć natężenie oświetlenia?

Przepisy nie wyznaczają częstotliwości. Pomiar jest niezbędny przy uruchamianiu stanowisk i po modernizacji instalacji, a poza tym decyduje o niej pracodawca, kierując się oceną ryzyka, wiekiem instalacji i charakterem pracy.

Czy pomiar musi wykonać laboratorium akredytowane?

Nie ma takiego wymogu prawnego, ponieważ oświetlenie nie jest czynnikiem szkodliwym. Akredytacja Polskiego Centrum Akredytacji stanowi jednak w praktyce podstawowe potwierdzenie kompetencji wykonawcy. Niezależnie od jego statusu luksomierz musi mieć aktualne świadectwo wzorcowania.

Ile luksów wymaga stanowisko z komputerem?

Dla typowych zadań biurowych przy monitorze norma PN-EN 12464-1:2022-01 określa natężenie eksploatacyjne 500 lx przy UGR nie wyższym niż 19 i Ra nie niższym niż 80. Wartość odnosi się do pola zadania; otoczenie bezpośrednie wymaga wówczas co najmniej 300 lx.

Czy oprawy LED mogą wywołać efekt stroboskopowy?

Tak. Decyduje jakość zasilacza, a nie sama technologia. Oprawy z zasilaczami o dużym tętnieniu dają migotanie silniejsze niż stare świetlówki na statecznikach magnetycznych.

Podstawa prawna i normy

Norma PN-84/E-02033, przywoływana w starszych opracowaniach jako źródło proporcji „oświetlenie ogólne co najmniej 20% złożonego” i „stosunek 5:1”, została wycofana i nie stanowi aktualnego odniesienia.

Oświetlenie stanowisk pracy w CEDEGO

CEDEGO – Niepubliczne Centrum Kształcenia Ustawicznego działające w Łodzi od 2004 r. – prowadzi szkolenia i doradztwo w obszarze BHP. Ośrodek nie wykonuje pomiarów natężenia oświetlenia ani badań laboratoryjnych; zleca się je laboratoriom dysponującym odpowiednim wyposażeniem. CEDEGO wspiera pracodawców w ustaleniu zakresu pomiarów, interpretacji protokołów i przełożeniu wyników na dokumentację BHP.

Szkolenia BHP – wstępne i okresowe dla wszystkich grup stanowisk.
Doradztwo BHP, serwis i outsourcing służby BHP – stała obsługa zakładu.
Usługi BHP – pełen zakres opracowań i nadzoru.
Szkolenie dla osób wykonujących analizę i ocenę ryzyka zawodowego.

Kontakt: tel. 42 652 03 34, 515 099 059, e-mail: szkolenia@cedego.pl. CEDEGO prowadzi działalność w oparciu o system zarządzania jakością zgodny z normą ISO 9001.

Autor: CEDEGO | Data pierwszej publikacji: 30.07.2005 r. | Tekst napisany na nowo: 18.10.2026 r.

← Powrót do Czytelni

Oświetlenie w miejscu pracy – uciążliwość, szkodliwość, a może nic z tych rzeczy?