Kamera start! Ujęcie 4 (zbliżenie)

Dyrektor poprosił Cię o zastąpienie chorej koleżanki na piątkowej dyskotece z okazji Dnia Chłopaka. Nie było Ci to na rękę. Wieczór miałaś już zaplanowany. Bilety na koncert Bajora leżały od tygodnia na kuchennej szafce. A jednak nie odmówiłaś. Poczucie obowiązku wobec innych okazało się ważniejsze niż Twoje potrzeby. Po raz kolejny.
Wróciłaś do domu, spojrzałaś na leżące w kuchni bilety. Bilety, których nie wykorzystasz.
Poczułaś wściekłość, żal i bezsilność. Dlaczego nie zadbałaś o siebie?

Czy jest Ci to bliskie?

Oto kilka pytań, dzięki którym możesz przyjrzeć się sobie.

Instrukcja: Przeczytaj uważnie opis każdej sytuacji i wybierz zachowanie, które wydaje Ci się najbliższe.

  1. Koleżanka prosi Cię o pożyczenie książki, z której właśnie korzystasz i jest Ci ona niezbędna.
    1. Pożyczasz książkę koleżance.
    2. Odmawiasz pożyczenia książki, mówiąc jednocześnie, że pożyczysz ją później.
    3. Kategorycznie odmawiasz.
  2. Kolega mówi Ci, że ładnie wyglądasz.
    1. Odpowiadasz: „Dziękuję”.
    2. Mówisz: „Ee… tam”, rumieniąc się jednocześnie.
    3. Mówisz: „Odczep się”, zastanawiając się równocześnie, czego od Ciebie chce.
  3. Do Twego pokoju wpada wściekły rodzic i krzyczy na Ciebie.
    1. Wyrzucasz go z pokoju.
    2. Z pokorą słuchasz jego wrzasków.
    3. Stanowczo i łagodnie mówisz: „Przeszkadza mi, że Pan na mnie krzyczy”.
  4. W sobotę pełnisz dyżur na zabawie szkolnej. Dowiadujesz się, że w tym samym czasie chce Cię odwiedzić przyjaciółka, której nie widziałaś od czasu ukończenia studiów. Bardzo zależy Ci na tym spotkaniu.
    1. W trakcie rozmowy z dyrektorem prosisz go, by na Twoje miejsce wyznaczył inną osobę.
    2. Rezygnujesz ze spotkania z koleżanką.
    3. Idziesz do dyrektora z pretensjami, że po raz kolejny wyznaczył Ciebie.
  5. W pokoju nauczycielskim Twój kolega wygłasza opinię, z którą się zdecydowanie nie zgadzasz.
    1. Wychodzisz, mówisz mu, że nie będziesz słuchała takich głupot.
    2. Siedzisz cicho nie wyrażając swojego zdania.
    3. Mówisz, że masz inne zdanie na ten temat.

Klucz

odpowiedź/pytanie 1 2 3 4 5
a) 0 1 2 1 2
b) 1 0 0 0 0
c) 2 2 1 2 1

Interpretacja wyników

Wynik od 0 do 3 punktów wskazuje na skłonności do zachowania uległego. Najwyraźniej masz tendencję do przeceniania innych i niedoceniania siebie.
Wynik od 4 do 6 punktów wskazuje na przewagę u Ciebie zachowań asertywnych. Oznacza to, że szanujesz siebie, nie krzywdząc innych.
Wynik od 7 do 10 punktów wskazuje na tendencję do zachowań agresywnych. Prawdopodobnie realizujesz swoje potrzeby kosztem innych.

Test ten nie jest miarodajnym i znormalizowanym narzędziem. Jest to raczej psychozabawa, pokazująca jednak pewne tendencje.

Obserwując ludzi można spostrzec wielorakość zachowań i postaw. Jedni są wyniośli i agresywni, inni nieśmiali, ulegli i wycofujący się. Jedni są intruzami wdzierającymi się na cudze podwórka, inni zaś zbyt trwożni i niepewni, aby wyprosić nieproszonych gości ze swego terytorium. Są też ludzie, którzy szanują innych, ich uczucia, potrzeby i pragnienia szanując równocześnie samych siebie.

Możemy wyróżnić trzy główne typy zachowań: agresywne, uległe i asertywne.

W przypadku zachowań agresywnych sytuacje są spostrzegane jako pole walki. Celem jest własna wygrana, nawet kosztem innych. Człowiek agresywny stawia siebie w centrum. Lekceważy, poniża, rani. Nie liczy się z innymi i nie słucha ich. Zdarza się, że dominuje, często upokarzając. Przekaz brzmi: „Ja mam rację, a ty jesteś głupi. Takie są moje odczucia, Twoje się nie liczą”.

Uległość natomiast polega na respektowaniu praw, uczuć i potrzeb innych przy jednoczesnym lekceważeniu siebie. Człowiek uległy stawia interesy innych osób ponad własnymi rezygnując często z własnych dążeń, pragnień i potrzeb, tak jak nasza bohaterka. Przekaz brzmi: „Liczy się to co Ty myślisz, liczą się twoje odczucia, ważne jest Twoje widzenie sytuacji – ja, nie jestem ważny.”

Asertywność to stanowczość, która nie rani. To godny, pewny, a przy tym własny sposób zachowania. Asertywność to umiejętność, dzięki której możesz otwarcie wyrażać swoje myśli, przekonania i uczucia nie lekceważąc uczuć i poglądów osób, z którymi się stykają. Przekaz brzmi: „Takie jest moje zdanie, tak to odczuwam, chciałbym jednak usłyszeć, jak Ty się z tym czujesz, wspólnie poszukajmy rozwiązania.”

szkolenia bhp udt sep łódź

Model asertywności

Teoria asertywności jest oparta na założeniu, że każda jednostka posiada pewne podstawowe prawa. Według Fensterheima (za Król-Fijewska, 1993):

  1. Masz prawo do wyrażania siebie, swoich opinii, potrzeb, uczuć – tak długo dopóki nie ranisz innych.
  2. Masz prawo do wyrażania siebie, nawet jeśli rani to kogoś, dopóki Twoje intencje nie są agresywne.
  3. Masz prawo do przedstawiania innym swoich próśb, dopóki uznajesz, że oni maja prawo odmówić.
  4. Są sytuacje, w których kwestia praw poszczególnych osób nie jest jasna. Zawsze jednak masz prawo do przedyskutowania tej sytuacji z drugą osobą.
  5. Masz prawo do korzystania ze swoich praw.

Człowieka asertywnego można porównać do słonia, chociaż na pierwszy rzut oka porównanie to wydaje się zbyt odległe. Ale słoń istnieje w sposób mocny i jednoznaczny, nie budzący wątpliwości. Inni muszą liczyć się z jego istnieniem. Słoń jest wielki (zajmuje sobą dużo miejsca). Słoń jest bardzo ciężki (jest dużym obciążeniem). Słoń jest powolny (zajmuje sobą dużo czasu). Słoń jest tym kim, jest mimo reakcji innych (nie jest uległy). Słoń jest niezgrabny w działaniu (inni mogą się niecierpliwić). Słoń ma kształty niezbyt proporcjonalne (inni mogą nie akceptować jego urody). Tylko słoń ma trąbę (inni mogą nie aprobować jego oryginalności). Słoń ma grubą skórę (inni mogą być niezadowoleni, że nie wczuwa się w wystarczający sposób w ich potrzeby i nie spełnia ich oczekiwań). Słoń nie jest agresywny, ma łagodne usposobienie. Słoń potrafi bronić siebie i swoich praw. Słoń jest dobry i pomocny, jeśli inni go dobrze traktują. Słoń ma wielką siłę, o której wie on i inni. Słoń używa siły tylko wtedy, gdy jego podstawowe interesy są zagrożone. Słoń używa siły wyłącznie po to, by się bronić. To tyle na temat słonia. Jednym zdaniem można powiedzieć, że słoń jest asertywny (Król-Fijewska, 1993).

Z badań nad asertywnością wynika, że skłonność do przejawiania zachowań asertywnych wzrasta wraz z poziomem samooceny i samoakceptacji, nasileniem poczucia kompetencji we współpracy z innymi i tendencjami przywódczymi. Zmniejsza się natomiast wraz ze wzrostem uległości, submisji oraz działań wrogich i antyspołecznych.

Jak wynika z przeprowadzanych badań zachowanie asertywne daje poczucie zadowolenia. Pojawia się wzrost szacunku dla siebie i dla innych. Asertywność pomaga w realizacji potrzeb człowieka. Dzięki niej mniej rani się innych, rośnie wiara w siebie, wzrasta poczucie kontroli nad własnym życiem. Człowieka asertywnego cechuje uczciwość w stosunku do siebie i do innych. Broni własnych praw, uznając jednocześnie prawa innych. Otwarcie wyraża swoje poglądy, potrzeby i odczucia. Jest pełen wiary w siebie i swoje możliwości. I co ważne – asertywność to umiejętność, którą możemy zdobyć i którą możemy trenować.

Bibliografia

  1. Aronson, E., Wilson, T., Akert, R. (1997). Psychologia społeczna – serce i umysł. Poznań: Zysk i S-ka.
  2. Berne, E. (1994). W co grają ludzie. Warszawa: PWN.
  3. Dodziuk, A. (1993). Pokochać siebie. Warszawa: Intra.
  4. Jonhson, D. (1982). Podaj dłoń. Warszawa: Instytut Psychologii Zdrowia i Trzeźwości.
  5. Król-Fijewska, M. (1993). Stanowczo łagodnie bez lęku. Warszawa: Intra.
  6. Lindenfield, G. (1995). Asertywność. Łódź: Ravi.
  7. Wojciechowski, M. (1997). Trening asertywności i warsztat negocjacji a psychologiczny trening grupowy, [w:] Z. Zaborowski (red.), Trening interpersonalny. Warszawa: Scholar.